Hamlet, het toneelstuk werd geschreven tussen 1600-1602 door William Shakespeare (1564-1616). In dit artikel wordt het toneelstuk op een kritische wijze geanalyseerd. 

In de Engelse literatuur is het verhaal van Hamlet een van de meest bekende stukken, mensen zijn er dol op, het is namelijk een stuk van Shakespeare. Men vind de inhoud briljant, de schrijfwijze formidabel en in de hoofdrolspeler, Hamlet zelf, ziet iedereen wel een stukje van zichzelf terug. Dit was wel te voorzien. Want iedereen twijfelt wel eens, iedereen heeft wel eens het gevoel te moeten kiezen tussen twee uitersten. Boven het idee dat de hoofdpersoon eigenlijk best een watje is, staat ook het feit dat Hamlet een stuk is dat op een typische Shakespeare-manier geschreven is. Zo merk je vaak bij Shakespeare, dat de thema’s van zijn stukken  nooit zo ver uiteenlopen. Meestal gaan ze namelijk over liefde en jaloezie. Ook ruzie tussen twee machtige broers en het verbannen of vermoorden van één ervan door de ander lijkt Shakespeare steeds weer opnieuw te gebruiken.  

Het lijkt echter zo te zijn, dat Shakespeare bij dit verhaal een beetje ‘hulp’ gehad heeft van de toen al bestaande verhalen. Zo wordt beweerd dat de originele Hamlet een paar decennia vóór Shakespeare’s versie geschreven is. Sommige bewijzen linken deze originele versie naar Thomas Kyd, de auteur van The Spanish Tragedy. Andere bronnen melden weer dat Shakespeare zijn Hamlet gebaseerd heeft op Saxo Grammaticus Historiae Danicae uit 1200, waarin een populaire legende de hoofdrol speelt. Het plot van dit stuk komt heel erg overeen met die van Hamlet, hoewel de titel toch echt een flink stuk chiquer uit de verf komt dan het woord Hamlet, dat slechts uit twee lettergrepen bestaat.  

Wat maakt Hamlet nou zo bijzonder?

Wie het feit wegdenkt dat dit stuk geschreven is door Shakespeare rest slechts de vraag wat er zonder de beroemde schrijver van overblijft. Een nader onderzoek van de personages leert ons het volgende over met name de briljant uitgewerkte Polonius, de listige Claudius en de heldhaftige Hamlet: Polonius was een arrogante kwal, Claudius had zijn eigen broer vermoord door gif in zijn oor te gieten en Hamlet… Hamlet was eigenlijk gewoon een lafaard. Werkelijk?Waarom zou Shakespeare echter een stuk schrijven over een lafaard? Waarom kan iedereen zich identificeren met deze Hamlet als hij zo’n lafaard is? Laten we eens kijken naar de beslissingen die Hamlet maakt tijdens het stuk en de hoeveelheid tijd die hij nodig heeft om deze besluiten te nemen.  

Al in het eerste bedrijf (Hamlet telt er vijf) houdt de jongeman een lange monoloog over het feit dat zijn moeder trouwt met Claudius, zijn oom, zo kort nadat zijn vader is gestorven. Ditr zal echter voor velen een herkenbaar thema zijn. Een moeder die naar de zin van de zoon te snel hertrouwt. In datzelfde bedrijf komt hij ook oog in oog te staan met de geest van zijn vader, die hem vertelt dat hij is vermoord door zijn broer, Hamlets oom. Hij vraagt Hamlet om zijn dood te wreken op Claudius, maar zijn moeder te sparen. Hamlet ziet de bui hier waarschijnlijk al hangen; Vast een demon die hem wil overhalen tot het kwade… of toch niet? Daar zal hij nog eindeloos over door gaan mijmeren door het hele stuk heen, niet bepaald heldengedrag.  

Hier is het nog redelijk te volgen, maar Shakespeare kennende, komt daar al snel verandering in. In hetzelfde bedrijf worden er weer nieuwe namen geïntroduceerd. Nog voor Hamlet’s tête-à-tête met het spook, verklaart Claudius tegen zijn adviseurs dat hij Laertes, zoon van zijn adviseur Polonius, toestemming geeft om naar Parijs te gaan. Bij het vertrek van Laertes waarschuwt hij zijn zus, Ophelia voor Hamlets liefde.

Dit is pas het eerste bedrijf, de volgende bedrijven worden nog verwarrender, dramatischer en bevatten nog meer namen. Zo gebeurt er in het tweede bedrijf ongeveer het volgende: Ophelia komt in paniek bij haar vader, Polonius en verteld dat Hamlet doodsbleek haar kamer was binnengekomen, haar had aangestaard en weer was vertrokken. Polonius denkt dat dit komt door Ophelia’s afwijzing en zorgt ervoor dat Rosencrantz en Guildenstern, jeugdvrienden van Hamlet, gaan achterhalen wat de werkelijke oorzaak van zijn waanzin is. De koning en koningin twijfelen aan Polonius theorie, dus regelt hij een ontmoeting tussen Ophelia en Hamlet om zijn gelijk te bewijzen. Hamlet heeft al snel door dat de twee vrienden komen om te spioneren en vertelt hen over zijn dromen en filosofeert daarna nog een heel eind in de ruimte. Opnieuw lijkt er aan zijn optreden niets echt heldhaftig.  

Hamlet vraagt in bedrijf drie een stel toneelspelers een tekst voor te dragen over de dood van koning Priamus van Troje en het leed dat zijn vrouw Hecuba moest doorstaan, met een paar van zijn eigen toevoegingen. Dit om als bewijs te dienen dat het spookje gelijk had en Claudius inderdaad Hamlet’s vader vermoord heeft. Ondertussen zijn Rosencrantz en Guildenstern niet veel wijzer geworden en de koning besluit akkoord te gaan met een ontmoeting tussen Hamlet en Ophelia, terwijl Polonius en Claudius zich schuilhouden achter een gordijn in dezelfde kamer.

Tijdens deze ontmoeting spreekt Hamlet zijn beroemde monoloog ‘To be or not to be’ uit. Deze overtuigt de koning allerminst dat Hamlet krankzinnig is, ziet hem als bedreiging voor de troon en besluit hem naar Engeland te verbannen en hem daar uit de weg te ruimen.

Als de toneelspelers het stuk uitvoeren, voorziet Hamlet het van commentaar. Het stuk zal gaan over de moordenaar Lucianus, die met de nieuwe weduwe trouwen zal. Op het moment dat de gemene Lucianus vergif in het oor van de koning giet, rijst koning Claudius op, staakt de voorstelling en verlaat de zaal in woede. Elke idioot, dus zelfs de trage Hamlet kon op dat moment vaststellen dat het inderdaad Claudius was die zijn vader had vermoord.  

In de komende scène’s doen zich vele kansen voor om Hamlet de koning te laten doden, maar dat doet hij niet, hij spreekt echter wel met zijn moeder. Hij valt vrij vaak op haar terug als hij verward is, dat wekt misschien het idee dat Hamlet een moederskindje was. Tijdens Hamlets gesprek met zijn moeder Gertrude luistert Polonius af achter het gordijn, iets wat hij met de dood moet bekopen, omdat Hamlet hem aanzag voor Claudius en hem vermoordde.

Claudius neemt aan dat hij het doelwit was en besluit eindelijk echt Hamlet naar Engeland te verbannen. Deze reageert luchtig, zelfs als hem verteld wordt dat hij bij aankomst gedood gaat worden. Hij doet zich op dat moment toch echt anders voor dan hij is en er is natuurlijk een dunne lijn tussen heldhaftigheid en simpelweg stomheid. Niet bang zijn voor het feit dat je vermoord gaat worden behoort tot de laatste.  

Ophelia stormt binnen, waanzinnig geworden van de dood van haar vader en het vertrek van Hamlet. Laertes keert terug en zweert dat hij zich zal wreken op Hamlet, die verantwoordelijk wordt gehouden voor Ophelia’s waanzin en Polonius zijn dood. Laertes vraagt Claudius waarom hij Hamlet tot nu toe gespaard heeft: behalve de liefde van zijn moeder, heeft Hamlet de steun van het volk. Dan komt de koningin binnen, die aankondigt dat Ophelia verdronken is. Plots keert Hamlet terug, hij gaat naar Ophelia’s graf en daar treft hij ook de schedel aan van Yorick, een nar uit zijn kindertijd. Vervuld van woede stort Laertes zich op Hamlet, maar Claudius herinnert hem eraan dat hij zijn woede zou kunnen bekoelen in een duel. (Dat was hun plan vanaf het begin) Opnieuw druipt de emotie er weer vanaf, van het beeld van een held is weinig meer over. Hamlet vertelt Horatio hoe hij de brief van de koning, waarin hij de Engelsen vroeg Hamlet te doden, heeft onderschept en verruild voor een brief die de dood van de brengers van deze brief (Rosencrantz en Guildenstern) vraagt. Slimme zet, maar zijn volgende is nogal lafhartig: Hij bied zijn excuses aan aan Laertes, die last krijgt van zijn geweten, maar toch het duel met Hamlet aangaat.

Tijdens het duel wordt Hamlet vergiftigde wijn aangeboden waar hij niet van drinkt, in tegenstelling tot zijn moeder. In het duel worden beide Laertes en Hamlet geraakt door het vergiftigde zwaard van Laertes. Laertes biecht zijn complot met de koning op en Hamlet dwingt vervolgens de koning uit dezelfde beker met vergiftigde wijn te drinken om hem vervolgens neer te steken.Hij verzoent zich, wonderbaarlijk genoeg, vervolgens met Laertes en nadat Hamlet Horatio heeft overtuigd in leven te blijven en het verhaal verder te vertellen, sterft ook hij, op hetzelfde moment wanneer Fortinbras, een persoon die als een rode draad door het hele stuk heenliep, binnenkomt. Hamlet’s laatste wens was dat Fortinbras de leiding over Denemarken op zich neemt en dat doet hij, na Hamlet een waardige begrafenis gegeven te hebben. Fortinbras zegt dan wel tijdens de begrafenis dat Hamlet een vorstelijke koning zou zijn geweest, maar uit de rest van het stuk blijkt het tegengestelde: Hij zou een besluiteloze man zijn geweest, die op feestjes en partijen het verhaal kon vertellen, van ‘die keer dat ik mijn volledige familie elkaar uit liet moorden’.  

Bronnen:
A Century of Posters, M.F. Le Coultre
http://www.home- academy.nl/(z3ehxyjkxgtqzdzt4kyv20jr)/Default.lynkx?HomePointer=1-2&type=RapportView&RapportPointer=1-13-6588-6589-6590
http://www.tk421.net/hamlet/hamlet.html#discussions