Rond 5000 vC, dus 7000 jaar geleden, woonden in Zuid-Limburg de eerste landbouwers. Ze jaagden en verzamelden niet meer, maar leefden van de akkers die ze bewerkten en de dieren die ze tam hadden gemaakt. Langzamerhand zal de landbouw de rest van het huidige Nederland veroveren. In het noorden van Nederland zijn de eerste boeren de Hunebedbouwers. We noemen hen naar de hunebedden, grote graftombes, die ze gemaakt hebben.

Landbouwers zorgden er dus voor, dat hun voedsel zelf groeide. Jagers-verzamelaars trokken rond om in hun onderhoud te voorzien. De eerste boeren moesten wel op één plek blijven wonen, dicht bij de akkers, in een dorp.

Dat het leven van een landbouwer onbezorgder was dan die van een jager-verzamelaar, is niet zo. Een oogst kon mislukken, dieren konden doodgaan aan een ziekte, het dorp kon verwoest raken. Ze waren dus erg afhankelijk van de natuur. Boeren lostten dit op door voedselvoorraden aan te leggen en die te bewaren in potten. In grote potten kon je graan goed bewaren. Er zijn veel potscherven in de grond teruggevonden. We kunnen er op zien dat de potten versierd werden.

Boeren leidden een regelmatiger leven dan de jager-verzamelaar. Ze moesten het land ploegen, er moest gezaaid worden en natuurlijk ook geoogst. Daar had je vaste momenten in het jaar voor. Een flink deel van de oogst moest goed bewaard worden; dat was weer het zaaigoed voor volgend jaar.

Het heeft 1000 jaar geduurd voordat iedereen in Nederland boer was geworden. De eerste landbouwers hadden het niet breed. En daarom werd waarschijnlijk naast de landbouw ook nog gejaagd, gevist en verzameld. De overgang van het jagen en verzamelen naar de landbouw als middel van bestaan heeft lang geduurd. Toch is het leven van de mensen totaal veranderd.

De prehistorie, de tijd dat mensen nog niet konden lezen en schrijven, wordt daarom ook wel verdeeld in twee periodes: De ‘oude steentijd’ (de tijd voor de invoering van de landbouw) en de ‘nieuwe steentijd’ (de tijd ná de invoering van de landbouw). Deze verandering was dus zó belangrijk, dat we ook wel spreken van een revolutie, een verandering die het leven totaal op z’n kop zet.

Lessugesties:
Laat leerlingen de verschillen tussen het leven als jager-verzamelaar en boer opschrijven.
Vraag na wat het verschil is tussen ‘oude’ en ‘nieuwe’ steentijd.
Ga na of er sprake is van een landbouwrevolutie of landbouwevolutie.
Ga na welke middelen van bestaan er in deze tekst naar voren zijn gekomen.

Weblinks:
http://www.maaskantenaar.nl/band.htm

http://www.archeos.nl/detailtekst/index.php?detailtekstID=9

http://www.deventergeschiedenis.nl/edu/jagers/eerste-boeren.htm
http://www.cbs-debrug.nl/steentijd.htm
http://www.bogpeople.org/bog_nl/index.html (tip!)

Video:
http://beeldbank.schooltv.nl/oneclip.jsp?id=22248 (de jagers-verzamelaars)
http://beeldbank.schooltv.nl/oneclip.jsp?id=27389 (de boeren)
http://www.historisch-openluchtmuseum-eindhoven.nl/ijzertijd/Brabant/vuur_maken-filmpje.html
(hoe maak je vuur)

Spel:
http://onderwijs.kb.nl/dieven_in_de_tijd/website/prehistorie/pre_name.htm
(doe een spel over Nederland in de prehistorie)

Deze tekst is een bewerking uit Sporen 1 (vmbo) havo vwo, geschreven door Arie Wilschut.