Ridders: Karel de Grote: heerser over Europa

De Tien Tijdvakken - Tijd van Monniken en Ridders

Karel de Grote (742-814)

Karel de Grote is voor velen een legendarisch persoon. In de vorige en deze eeuw wordt hij zelfs voorgesteld als ‘de Vader van Europa’. Maar wie was deze ‘Charlemagne’ eigenlijk? Was hij werkelijk de  zorgzame hoeder van het continent of slechts een van de vele brute krijgsheren van zijn tijd. 

Image
Handtekening van Karel de Grote

Karel werd (waarschijnlijk) op 2 april 714 geboren als zoon van Koning Peppijn de Korte van het Frankische Rijk. Na zijn vaders dood in 768 werd Karel  koning van de Franken. De eerste paar jaren moest hij echter het rijk delen met zijn broer. Karel kreeg ruwweg het gebied waar nu Duitsland, Nederland en  België liggen. Zijn broer Carloman kreeg het economisch meest aantrekkelijke stuk land, namelijk het tegenwoordige Frankrijk.  Na drie jaar heerschappij stierf Carloman echter. Karel zag zijn kans schoon, werkte de erfgenamen weg en kreeg het alleenheerschappij over het Frankische Rijk.

Karel zag het als zijn taak om zijn onderdanen opvoeding, scholing en beschaving bij te brengen. Ook wilde hij het Christelijke geloof verder verspreidden onder heidense buurvolkeren. Karel heeft waarschijnlijk niet alleen uit edele motieven gehandeld. Het streven naar een centrale machtsstructuur was waarschijnlijk de reden voor al zijn hervormingen. 

Het rijk der Longobarden (in het huidige Italië) was het eerste buurland dat ten prooi viel aan Karels expansiedrift. Karel was getrouwd met de dochter van koning Desiderius van de Longobarden. Toen hij echter probeerde om de Kerkelijke staat binnen te vallen, verstootte Karel zijn vrouw en viel Italië binnen. Karel versloeg  de Longobarden en liet zich tot hun koning kronen. Later stelde hij het nieuw verworven gebied onder bewind van zijn zoon Pippijn.  

Moeilijker bleek het om de Saksen tot overgave te dwingen. Ze bleven volhouden aan hun heidense geloof. De Saksen hielden samen met de Friezen regelmatig plundertochten in het Frankische Rijk. Als gevolg hiervan startte Karel een reeks van militaire strafcampagnes op. Als excuus werden de plundertochten maar ook de kerstening van de heidenen gebruikt. Weigering om zich tot het ‘ware’ geloof te bekeren, had de dood als gevolg. Exemplarisch is het bloedbad bij Verden in 782 waar 4500 Saksische edelen ter dood werden gebracht bij een opstand. Pas twintig jaar later kwam er een einde aan deze religieuze terreur.  

De derde vijand die Karel de Grote aanviel was verreweg de grootste. Gedurende de vroege middeleeuwen waren de Moren steeds verder via Noord-Afrika richting Spanje opgerukt. Spanje was omstreeks 750 grotendeels door de Moren bezet. Karels poging om het Iberisch schiereiland (Spanje) van de Moren terug te winnen in 788, werd een nederlaag. Wel slaagde hij erin de expansie van de Moren tot stilstand te brengen. Tijdens de terugtocht van Karels leger werd overigens wel de achterhoede van zijn leger afgeslacht door een groep Basken. Een ontrouwe vazal van Karel de Grote probeerde tijdens de veldtochten van Karel enkele malen zijn gebied (Beieren) te ontrekken aan het Frankische Rijk. Hiervoor moest hij boeten. Hij werd in een klooster gevangen gezet en Beieren behoorde vanaf 788 tot het Frankische Rijk. De enige gevarenzone was nu dat het Rijk grensde aan dat van de Avaren. Maar na drie veldtochten verdween dit Aziatische steppevolk volledig van de wereld. Ook trok hij ten strijde tegen de Slaven in het Noorden, beveiligde met forten de Noordzee tegen de Vikingen en hij stichtte orde in Bretagne, Septimanië en Aquitanië. Deze landen werden later samen met Lombardije een zelfstandig koninkrijk onder het bewind van zijn zoon Lodewijk (788-841).  

Image
Karel de Grote (www.entoen.nu)

 

Omdat Karel de Grote bijna alle west-Europese gebieden onder zijn christelijke kroon had verzameld, kreeg de kerk interesse in herstel van het keizerschap,. Paus Leo III (795-816) was door de curie uit Rome verdreven en had hierover een onderhoud met Karel in Paderborn. Beide kwamen overeen dat Karel tot opvolger van de Romeinse keizers gekroond zou worden. Karel zou de macht van de paus met het zwaard garanderen en voortgaan met zijn (centralisatie)politiek, de Paus zou de macht van Karel sanctioneren door het geloof. Overigens was Karels centralisatiepolitiek vooral gebaseerd op het ‘do ut des’ principe ( ik geef opdat ik ontvangen moge). In ruil voor steun aan zijn troon door de adel ad concilium et auxilium (met raad en daad) beleende hij de ze met grondgebieden (feodum). Dit feodale stelsel is dan ook voornamelijk een initiatief van Karel geweest dat feitelijk tot 1918 is blijven bestaan.  

Karel de Grote werd op Kerstdag van het jaar 800 tot keizer gekroond. Maar of Karel dit zelf ook heeft gewild? Volgens het Karolingische recht - opgesteld door de dynastie die heerste tussen de achtste en de tiende eeuw - mocht de keizer nu beslissingen nemen op theologische vakgebieden. De vraag werd nu dus: had de keizer nu het hoogste gezag of de paus? Karel zelf hechtte niet veel waarde aan zijn titel als keizer. Bij een rijksdeling rept hij dan ook geen woord over het keizerschap. Maar hij veranderd van gedachte toen zijn twee oudste zoons overleden. Hij kroonde zelf en zonder medeweten van de paus zijn jongste zoon Lodewijk tot keizer. Lodwijk liet zich later echter alsnog kronen door de paus. Hij vond dat alleen een kerkleider daar bevoegd voor was en het gaf hem direct de steun van iedere priester en gelovige in zijn rijk. 

Karel de Grote stierf in 814 aan een longontsteking. Hij liet een groot rijk na aan zijn enige overgebleven zoon Lodewijk. Deze echter, bleek niet in staat de erfenis zonder kleerscheuren te beheren voor zijn kinderen. En Europa verbrokkelde nogmaals.    

We hebben 68 gasten online