Zie ons artikel over Napoleon 
Zie ons artikel over de Russische veldtocht
Zie ons artikel over de Slag bij Waterloo

Napoleon Bonaparte (1769-1821)

Pruisen en de Bataafse Republiek sloten vrede met Frankrijk. Oostenrijk werd gedwongen de vrede van Campo Formio te sluiten (1797). Deze vrede met Oostenrijk leverde Frankrijk de Zuidelijke Nederlanden en bijna geheel Noord-Italië op.

De oorlogen die Frankrijk in de tijd van de revolutie en tijdens de regering van Napoleon heeft gevoerd heten coalitie-oorlogen. De eerste coalitie-oorlog begon in 1792 met de strijd tegen Pruisen en Oostenrijk. Na 1793 streed Franrkijk onder andere ook tegen ons land. Na 1795 heben verschillende landen vrede gesloten met Frankrijk. Als grootste tegenstander van Frankrijk bleef toen nog Engeland over.

Napoleon vatte, na de vrede van Campo Formio het plan op om Egypte te veroveren en van daaruit naar Engels-Indië te trekken. Men gaf hem daarvoor graag toestemming, omdat men de populariteit van Napoleon vreesde en men hem liever zag vertrekken.

In 1798 stak Napoleon de Middellandse Zee over. De Engelse admiraal Nelson ontdekte de Franse vloot pas toen de Franse al in Egypte waren ontscheept. Wel vernietigde Neslon bij Aboukir de Franse vlooit, maar Napoleon veroverde Egypte.

De verovering van Egypte heeft een belangrijke ontdekking tot gevolg gehad. Men ontdekte de steen van Rosette. Door middel van deze Steen heef de Franse geleerde Champollion het Egyptische hiëroglyfenschrift kunnen ontcijferen.

Inmiddels had Engeland weer bondgenoten gekregen, namelijk Oostenrijk en Rusland. IN de Tweede Coalitie-oorlog (1798-1801) ging het Frankrijk aanvankelijk zeer slecht. Zo moest het Italië bijna weer geheel prijsgeven. In Frankrijk riep men om de terugkeer van Napoleon. Deze liet zijn leger achter in Egypte en keerde naar Frankrijk terug. Ook toen was het geluk weer op zijn hand, want hij ontsnapte aan de op de loer liggende Nelson.

Napoleon was inmiddels mateloos populair geworden. Iedereen zag in hem de sterke man, die een einde kon maken aan het gehate regime. Bij zijn terugkomst in Frankrijk wierp hij dan ook onmiddellijk de regering omver (1799) met behulp van het leger. Na het Directoire kwam toen het Consulaat, waarvan Napoleon de eerste consul werd.

De Tweede Coalitie-oorlog werd beëindigd door het sluiten van de vrede van Luneville met Oostenrijk. Ook werd er vrede met Rusland gesloten. De vrede van Amiens maakte een einde aan de oorlog met Engeland.

In de rustperiode die volgde na het beëindigen van de eerste twee coalitieoorlogen toonde Napoleon, dat hij niet alleen een groot veldheer was, maar dat hij ook goed kon regeren.
-Er werden nieuwe wetboeken samengesteld (Code Civil, Code Pénal en Code de Commerce).
-In het binnenland herstelde hij de orde. Arbeiders kregen betere lonen en wegen werden verbeterd voor militaire doeleinden.
-Met de katholieken kwam Napoleon op goede voet, doordat hij in 1801 een concordaat met de Paus sloot. In het concordaat deed de Paus voorgoed afstand van de goederen die tijdens de Franse Revolutie aan de katholieke kerk waren ontnomen. De regering zou alle kerken teruggeven en de geestelijken een behoorlijk salaris betalen.
-De boeren die grond van de staat hadden gekocht, waren nu zeker van hun bezit.
-Aan vele emigranten die tijdens de Franse Revolutie waren gevlucht werd toestemming gegeven terug te keren (amnestie).

Na de regering van het Consulaat werd Frankrijk een keizerrijk. Op 2 december 1804 kroonde Napoleon zichzelf en zijn vrouw Josephine de Beauharnais tot keizer en keizerin van Frankrijk.

De vrede met Engeland was van korte duur. Al in 1803 brak opnieuw oorlog uit. In 1805 kreeg Engeland weer bondgenoten, namelijk Oostenrijk, Rusland, Zweden en Napels. Dit was het begin van de Derde Coalitie-oorlog (1805-1806).
In de Slag bij Trafalgar (Zuid-Spanje) werd de Franse vloot door de Engelse admiraal Nelson verslagen. Nelson sneuvelde in deze slag. Dankzij zijn kunde en zijn doortastende optreden kreeg Engeland de volledige heerschappij over zee.

Napoleon versloeg Oostenrijk en Rusland in de zogenaamde driekeizerslag bij Austerlitz. Oostenrijk moest weer een nadelige vrede sluiten. Napels verloor zijn zelfstandigheid. In Europa werd een einde gemaakt aan het bestaan van de zeer vele, kleine staatjes. De vorsten van de Zuidduitse staatjes werden overladen met titels, zodat ze goede vrienden bleven met Napoleon. Napoleon omringde Frankrijk met staten, die bestuurd werden door zijn familieleden, waarvoor hij altijd wel een of andere koningstitel had. Zo regeerde zijn broer Jozef in Spanje en zijn broer Lodewijk in Holland. In Napels stond zijn zwager Murat aan het hoofd van de regering en een andere broer Jérôme beheerde Westfalen.

Napoleon versterkte zijn invloed in Duitsland. De staten Beieren, Würtenberg en Saksen, die bondgenoten van hem waren, werden koninkrijken. Vele Duitse staten werden verenigd tot het Rijnverbond, waarvan Napoleon protector werd. De keizer van het Duitse Rijk, Frans II, legde zijn titel neer. Voortaan noemde hij zich keizer Frans I van Oostenrijk; hiermee kwam een einde aan het oude Duitse keizerrijk.

De grootste vijand bleef, wederom, Engeland. In 1806 vaardigde Napoleon een decreet uit, dat bekend staat als het decreet van Berlijn. Hierin werd o.a. bepaald:
-Alle handel en correspondentie met Engeland werd verboden.
-Alle Franse havens werden gesloten voor Engelse schepen.

Deze maatregelen tesamen wordt het Continentaal Stelsel genoemd.

Toen Pruisen de oorlog aan Frankrijk verklaarde, begon de Vierde Coalitie-oorlog (1806-1807). Pruisen werd tot twee keer toe verslagen en in 1806 trok Napoleon Berlijn binnen.

In 1807 werd de Vrede van Tilsit gesloten. Keizer Alexander van Rusland en Napoleon onderhandelden hier op zo'n vriendschappelijke wijze, dat Rusland Frankrijks bondgenoot leek te worden. De beide keizers schenen de heerschappij over de wereld te gaan verdelen. Later bleek dit een illusie te zijn.
Pruisen werd het slachtoffer van de vrede van Tilsit. Het moest het land ten westen van de Elbe afstaan aan Frankrijk. Napoleon stichtte hier de nieuwe staat Westfalen. Zijn broer Jérôme werd koning van Westfalen.

Opnieuw was - zoals in 1799 - Engeland het enige land dat de strijd tegen Franrkijk voortzette.

De landen die niet wilden meewerken aan het Continentaal Stelsel, werden bij Frankrijk ingelijfd of door de Franse troepen bezet. Portugal werd hier de dupe van. Lissabon werd bezet en de Portugese koninklijke familie  vluchtte naar Brazilië. Ook in Italië greep Napoleon in: De kerkelijke staat werd bezet. De Paus deed Napoleon in de ban.

In Spanje onttroonde Napoleon het huis Bourbon. De koning van Spanje, Karel IV, deed afstand van de troon ten gunste van Napoleons broer Jozef. Hierdoor kwam de troon van Napels vrij. Deze plaats werd ingenomen door Napoleons zwager Murat.

De Spaanse bevolking accepteerde geen Frans gezag en het volk kwam in opstand. Het Franse leger werd gedwongen zich over te geven en Jozef moest de hoofdstad verlaten. De Spanjaarden werden gesteund door een Engels leger onder aanvoering van Wellington.

Engeland verleende ook steun aan Portugal en wist de Fransen te dwingen dit land te ontruimen.

In 1809 verklaarde Oostenrijk opnieuw de oorlog aan Napoleon. Dit werd de Vijfde Coalitie-oorlog (1806-1810).  Weer liep de strijd ongelukkig af voor Oostenrijk. Weer werd Oostenrijk gedwongen een zeer nadelige vrede te sluiten. In het jaar 1810 liet Napoleon zich van zijn vrouw Josephine de Beauharnais scheiden om te trouwen met de Oostenrijkse prinses, Maria Louise. Deze kreeg een zoon, die van zijn vader de titel 'Koning van Rome' ontving. Het kind stond echter al spoedig bekend als 'het adelaarsjong'.

Het zag er allemaal heel gunstig uit voor Napoleon. Overwinning na overwinning werd behaald. De toekomst van het keizerrijk was verzekerd door de geboorte van een zoon. Toch bleven de moeilijkheden niet uit. De strijd tegen Spanje viel Napoleon zwaarder dan hij had gedacht en al snel begonnen de onenigheden met Rusland toe te nemen.

Het rijk van Napoleon in 1811 (lichtblauw = sattellietstaten)

In 1811 wilde tsaar Alexander I van Rusland het Continentaal Stelsel niet langer handhaven, omdat dit erg nadelig was voor de handel van Rusland. In 1812 begon Napoleon aan de veldtocht tegen zijn voormalige vriend Alexander. Meer dan 500.000 soldaten werden naar Rusland gestuurd.
Frankrijk had een gebrek aan geografische kennis en een voedseltekort. Bovendien pastte Rusland de tactiek van de 'verschroeide aarde' toe. Dat wil zeggen dat zij in goede orde steeds terugtrokken en daarbij alles verwoestten wat maar van enig belang voor Napoleon zou kunnen zijn. Op deze manier kreeg de generaal niets waardevols in handen. Het binnentrekkende leger vond alles verwoest en tot de grond toe verbrand, alleen de 'verschroeide aarde' was hun buit.

Alexander I (1777-1825)

Na de terugkomst uit Rusland begon de Zesde Coalitie-oorlog (1812-1814). Pruisen viel het eerst de coalitie bij. Zweden volgde daarna. Maarschalk Bernadotte van Frankrijk stond in Zweden aan het hoofd van de regering. Hij steunde Napoleon echter niet. Oostenrijk sloot zich, na enige aarzeling, ook bij de coalitie aan.

In de Volkerenslag bij Leipzig (1813) werd het Franse leger verslagen. Deze keer moest Napoleon een zeer nadelige vrede sluiten. Frankrijk kreeg de grenzen van 1792. Napoleon mocht de keizerstitel houden, maar hij zou zich op het eiland Elba moeten vestigen.

Nog één keer deed de Franse keizer een poging om macht te herwinnen. Uit Frankrijk bereikte hem namelijk het bericht dat het Franse volk ontevreden was met de nieuwe regering van Lodewijk XVIII. Napoleon ontsnapte van Elba en landde in het zuiden van Frankrijk. Een leger dat gestuurd was om hem te arresteren koos de kant van Napoleon en trok met hem naar Parijs. Lodewijk XVIII vluchtte.

Napoleon deed Europa meteen schone beloften. De belofte dat hij Europa vrede zou schenken maakte hij niet waar. De Zevende Coalitie-oorlog (1815) begon. In België viel deze keer de beslissing. De grote Slag bij Waterloo bracht Napoleon slechts verlies. Blücher (Pruisen) en Wellington (Engeland) sleepten de overwinning weg.

Nu was het Napoleon voorgoed gedaan. Hij werd gevangen genomen en naar het eiland op St. Helena gebracht. Daar overleed hij in 1821. Het lichaam werd in 1840 naar Parijs overgebracht en in het Hôtel des Invalides bijgezet. Zijn zoon, de Hertog van Reichstadt, overleed in 1832.

[ artikel wordt nog verder bewerkt ]