Leider van de NSB: Anton Mussert

De Tien Tijdvakken - Tijd van Wereldoorlogen

Anton Mussert (1894-1946) 

Anton Mussert werd op 7 mei 1946, kort na de Tweede Wereldoorlog, terechtgesteld. Vanuit de strafgevangenis in Scheveningen schreef de leider van de NSB (Nationaal Socialistische Beweging) een aantal brieven, die korte tijd geleden openbaar zijn gemaakt. ‘De veroordeling moest echter toch volgen, omdat de groote ‘men’ het niet begrepen zou hebben als ik toch werd vrijgesproken. Nog minder zou men het in Angelsaksische landen begrijpen en daarmede moest omwille van het Vaderland duchtig rekening gehouden worden.’ 

Mussert wierp zich op als toekomstig leider van Nederland onder de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). Top-nazi en SS’er Henrich Himmler zou volgens de NSB’er Nederland willen inlijven in het Derde Rijk. Maar Mussert bleef vertrouwen in zijn grote Leider, Adolf Hitler. Anton Mussert keurde de uitwassen van het nazisme af. ‘Zij die Duitschland neergeslagen hebben, hebben inderdaad een einde gemaakt aan het Nazisme en die afschuwelijke vormen, die wij hier ook hebben leeren kennen en waartegen wij ons zoo gekeerd hebben, maar tegelijkertijd hebben zij Europa kapot gemaakt,’ noteert hij in een andere brief vanuit de Scheveningse gevangenis. ‘We hebben eerlijk ons best gedaan om goede Nederlanders en goede Europeanen te zijn.’ 

Executie op de Waalsdorpervlakte 

Het proces om de fascistische leider te veroordelen duurde maar kort. Op 27 en 28 november 1945 vond het plaats. Op 12 december was het vonnis voltrokken door het Bijzonder Gerechtshof in Den Haag: doodstraf. Op 7 mei 1946, twee dagen na de capitulatie van de Duitse troepen, werd hij gefussileerd op de Waalsdorpervlakte in Den Haag. Tijdens de oorlog werden op deze plek circa 250 verzetsstrijders gefussileerd. Momenteel is de Waalsdorpervlakte een belangrijke herdenkingsplek en monument ter ere van de gevallenen in de Tweede Wereldoorlog. 

Het fascisme was een vinding van de Italiaan Bennito Mussolini. Mussert spiegelde zich aan de ‘Duce’, maar zou op zijn omstanders een vaak zwakke indruk maken. Hoewel hij eigenstandig in 1931 de NSB oprichtte zou hij een interne strijd moeten leveren met personen als Rost van Tonningen over de koers van de NSB. De laatste wenste de rassenleer meer in acht te nemen. Ook de Duitse SS had Mussert niet hoog zitten. Hitler streefde naar een Derde Rijk, een ‘Groot-Duitsland’. Mussert daarentegen streefde naar een ‘Dietschland’, een ‘Groot-Nederland’. In dat kader bracht hij ook in 1935 een bezoek aan de toenmalige kolonie Indonesië, waar hij ontvangen werd door gouverneur-generaal De Jong. In Indonesië sympathiseerden ook Nederlanders met de NSB. ‘De zaal zat stampvol, het podium was versierd met NSB-vlaggen en een portret van de koningin, vooraan zaten de plaatselijke NSB-leden – zo’n tweehonderdvijftig in totaal – en daarachter hadden de overige nieuwsgierigen een plaats gevonden, onder wie de burgemeester [van Medan] en een paar bestuursambtenaren […],’ aldus de schrijver Geert Mak. 

Mussert-Joden 

De NSB zou een aanzienlijk deel van de bevolking aanspreken. Bij de verkiezingen in 1935 behaalde de partij 8% van de stemmen. Maar liefst 52.000 mensen waren lid van deze partij. Vanaf nam haar aanhang af, waarschijnlijk door de afnemende crisis en toenemende werkgelegenheid. De Tweede Wereldoorlog voorkwam een totale teloorgang van deze met Duitsland sympathiserende partij. Mussert wilde onder Duitse bezetting leider worden van het Nederlandse volk. Hitler bleef echter vasthouden aan de Oostenrijkse Seys-Inquart als Hitlers’ vertegenwoordiger in Duitsland. Opmerkelijk is het verhaal over de ‘Mussert-joden’. Mussert wist 64 joden waarmee hij nauwe contacten onderhield te redden van de Duitse zuiveringen. Van de 64 Mussert-joden bleven tijdens de oorlog acht over die zich vestigden in Villa Bouchina. In 1943 werden ze echter gedwongen naar het concentratiekamp Theresiënstadt te vertrekken. Vijf van hen – de familie Spier – overleefden het kamp.

Bronnen:
www.waalsdorpervlakte.nl
www.villabouchina.nl
nl.wikipedia.org/wiki/Anton_Mussert
www.go2war2.nl/artikel/1043/1
www.antenna.nl/wvi/nl/ic/erwaren/13.html
Louis Burgers, ‘Het naïeve geloof van Anton Mussert’, in Nieuwsblad van het Noorden (Dagblad van het Noorden), zaterdag 6 oktober 2001.
Geert Mak, De eeuw van mijn vader (zp 1999), blz. 182.

< Vorige		Volgende >