Romeinen: Latijnse spreekwoorden

De Tien Tijdvakken - Tijd van Grieken en Romeinen

• A
• A Deo rex, a rege lex.
• De koning is van God, de wet van de koning.
• A mari usque ad mare
• Van zee tot zee.
• Abusus non tollit usum.
• Misbruik is geen argument tegen juist gebruik.
• Ab Iove principium.
• Laten we beginnen met het belangrijkste.
• Ab ovo.
• Van het begin.
• Ab uno disce omnes.
• Naar dit ene kan je alles beoordelen.
• Accidit in puncto quod non speratur in anno
• In een ogenblik kan gebeuren wat men in een heel jaar niet verwacht.
• Acta est fabula.
• Het verhaal is gedaan.
• Ad acta.
• Dat wat ooit belangrijk was, is het nu niet meer.
• Ad augusta per angusta
• Op hoge plaatsen bij smalle wegen.
• Ad calendas graecas.
• Letterlijk : volgens de Griekse kalender.
• Betekenis : onbepaald (want de Grieken hadden geen kalender).
• Ad fundum.
• Tot op de bodem.
• Ad hoc.
• Voor deze specifieke zaak.
• Ad libitum.
• Vrij, naar believen, naar welgevallen.
• Ad maiorem Dei gloriam.
• Voor de grootste lof van God.
• Ad patres.
• Sterven.
• Ad rem.
• Terzake, gevat.
• Ad vitam aeternam
• het eeuwige leven
• Alea iacta est.
• Uitspraak van Gaius Julius Caesar toen hij zijn troepen het bevel gaf de rivier de Rubico over te steken.
• Vertaling: de teerling (dobbelsteen) is geworpen.
• Betekenis: Vanaf dit punt is er geen weg terug mogelijk.
• Amantes amentes.
• Verliefden zijn verdwaasden.
• A priori.
• Van tevoren, vooraf.
• Ars longa, vita brevis.
• De kunst is lang, het leven kort.
• Betekenis: kunst blijft langer bestaan dan een mensenleven.
• Aurum potestas est.
• Goud is macht.
• Aut disce aut discede.
• Leer of ga weg.
• B
• Bellum se ipsum alet.
• Laat de oorlog voor zichzelf betalen.
• Bene diagnoscitur, bene curatur.
• Iets dat goed is gediagnosticeerd, kan goed genezen worden.
• Bis dat, qui cito dat.
• Hij die snel geeft, geeft twee keer.
• Bis repetita non placent.
• Herhalingen vallen niet in goede aarde.
• Bona diagnosis, bona curatio.
• Goede diagnose is goede genezing.
• Bona fide.
• Te goeder trouw.
• C
• Canes latrantes non mordent.
• Blaffende honden bijten niet.
• Carpe diem (et noctem).
• Pluk de dag (en de nacht).
• Cave Canem.
• Pas op voor de hond. (Overgenomen uit Asterix en Obelix; gevonden op mozaïek in Pompeii.)
• Ceterum censeo Carthaginem esse delendam.
• Voor het overige ben ik van mening dat Carthago vernietigd moet worden (Lijfspreuk van senator Cato de Oudere, die Carthago vreesde als geen ander).
• Conditio sine qua non.
• Een absolute voorwaarde waaraan moet worden voldaan.
• Cui bono ?
• Wie haalt er voordeel uit ? (Cicero won hiermee zijn eerste belangrijke rechtzaak)
• Cum grano salis.
• Met een korreltje zout.
• Cum laude
• Met onderscheiding.
• Cogito ergo sum
• Ik denk, dus ik ben.
• Concordia res parvae crescunt.
• Macht groeit uit eendracht. of Eendracht maakt macht.
• D
• Da cuique suum.
• Geef ieder het zijne. of Geef ieder wat hem toebehoort.
• De gustibus et coloribus non est disputandum.
• Over smaak en kleuren valt niet te twisten.
• Deus ex machina.
• Iemand die op een beslissend moment als het ware uit de lucht komt gevallen en aan een verwarde toestand een einde maakt.
• Divide et impera.
• Verdeel en heers.
• Doctor honoris causa.
• Iemand die de doctorsgraad als eerbewijs heeft gekregen.
• Do ut des. of Quid pro quo.
• Ik geef, opdat jij geeft. Oftewel: Voor wat, hoort wat. (Vooral van toepassing op de relatie van de Romeinen met hun goden. De Romeinen gaven offers aan de goden, opdat zij hun wensen zouden vervullen).
• Dum spiro, spero.
• Zolang ik adem, hoop ik. (Cicero)
• Dum vivimus, vivamus.
• Laat ons leven zolang we leven.
• Dura lex, sed lex.
• De wet is hard, maar het is de wet.
• E
• E pluribus unum.
• Uit velen één.
• Het motto van de Verenigde Staten van Amerika
• Ex nihilo nihil fit.
• Niets ontstaat uit het niets.
• Ex oriente lux.
• Het licht der wijsheid komt uit het Oosten.
• Errare humanum est.
• Vergissen is menselijk.
• F
• Fabricando fit faber.
• Oefening baart kunst.
• Fama nihil est celerius.
• Niets is sneller dan een gerucht.
• Fatetur facinus is, qui iuduim fugit.
• Die het gerecht ontvlucht, bekent zijn misdaad
• Festina lente.
• Haast je langzaam.
• Finis coronat opus.
• Het resultaat bekroont het werk.
• Fortasse erit, fortasse non erit
• Misschien zal het zijn, misschien niet.
• G
• Gallia est omnis divisa in partes tres. (Caesar)
• Gallië is zijn geheel verdeeld in 3 delen.
• Gaudeamus igitur iuvenes dum sumus.
• Laat ons genieten zolang we jong zijn.
• Græca fides, nulla fides.
• Niemand vertrouwt een Griek.
• H
• Homines, dum docent, discunt.
• Terwijl de mensen les geven, leren ze.
• Homo homini lupus est.
• De mens is voor de mens een wolf.
• Betekenis: De mens is voor de (mede)mens de grootste last.
• Homo ludens.
• De spelende mens.
• Homo sapiens non in ventum urinat.
• Een wijs man urineert niet tegen de wind in. (Afkomstig van het Max Euweplein te Amsterdam.)
• Hora (est).
• Het is tijd. (volgens de universitaire traditie officieel einde van doctoraatsexamen)
• Horum omnium fortissimi sunt Belgae.
• Van al dezen zijn de Belgen de dappersten.
• I
• Idem velle atque idem nolle, ea vera amicitia est.
• Hetzelfde willen en hetzelfde niet willen, dat is ware vriendschap.
• Ignorantia legis non excusat.
• Onbekendheid met de wet is geen excuus.
• In casu.
• In dit geval.
• In cauda venenum.
• Het venijn zit hem in de staart (op het einde).
• In extenso.
• Volledig, uitvoerig.
• In extremis.
• Tot het uiterste, op de valreep.
• In memoriam.
• Ter herinnering.
• In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti.
• In naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest
• In spe.
• Toekomstig.
• In vino veritas.
• Een dronken man spreekt de waarheid.(In wijn zit waarheid)
• Ipso facto.
• Noodzakelijkerwijze, door het feit zelf.
• Ita est.
• Zo is het.
• L
• Lapsus linguae.
• Een uitschuiver van de tong, een verspreking.
• Labor omnia vincit improbus.
• Noeste arbeid overwint alles.
• Luctor et emergo.
• Ik worstel en kom boven. (Afkomstig van het wapen van de provincie Zeeland.)
• M
• Magister dixit.
• De meester heeft gesproken.
• Maxima celeritas (paene) nusquam bona est.
• De grootste haast is (bijna) nooit goed. Of : Haast en spoed is zelden goed.
• Maximo cum laude.
• Met grootste onderscheiding.
• Mea culpa.
• Mijn schuld.
• Memente mori.
• Bedenk dat je eens zal sterven.
• Homo sana in corpore sano.
• (Anima sana in corpore sano.)
• Een gezonde geest in een gezond lichaam. (Naamgever Asics)
• Modus operandi.
• Manier van werken.
• Modus vivendi.
• Een voorlopige regeling tussen 2 strijdende partijen.
• Mutua Fides.
• Een wederzijds vertrouwen.
• N
• Nam et ipsa scientia potestas est.
• Kennis is macht.
• Nec plus ultra.
• Betekenis 1 : Dat wat door niets wordt overtroffen.
• Betekenis 2 : De aanduiding dat de uiterste grens is bereikt.
• Nemo iudex in propria causa.
• Letterlijk: Niemand rechter in eigen zaak. (rechtsbeginsel)
• Nihil sine labore.
• Geen resultaat zonder een inspanning te leveren.
• Nomen est omen.
• De naam is een voorteken.
• Nomina odiosa sunt.
• Namen zijn hatelijk.
• Non omnia possumus omnes.
• Wij kunnen niet allen alles.
• Non semper arcum tendit Apollo.
• De boog kan niet altijd gespannen staan.
• Non, si male nunc, et olim sic erit.
• Wie zijn doel wil krijgen, ook de middelen.
• Nosce te ipsum.
• Ken jezelf. (uit het Grieks)
• O
• Omnis comparatio claudicat.
• Elke vergelijking gaat mank.
• Ora et labora.
• Bid en werk.
• Oderint dum metuant.
• Ze mogen me haten, zolang ze me maar vrezen.
• P
• Pecunia non olet.
• Geld stinkt niet.
• Persona non grata.
• Een ongewenst persoon.
• Piscem natare doces.
• Vissen leren zwemmen.
• Post cenam non stare sed mille passus meare.
• Rust niet na het eten, maar wandel een mijl.
• Primus inter pares.
• Eerste onder zijns gelijken.
• Q
• Quid pro quo. of Do ut des.
• Voor wat, hoort wat. oftewel: Ik geef, opdat jij geeft.
• Vooral van toepassing op de relatie van de Romeinen met hun goden. De Romeinen gaven offers aan de goden, opdat zij hun wensen zouden vervullen.
• Qui multum tacet, multum cogitat.
• Wie veel zwijgt, denkt veel.
• Qui ridet ultimus ridet optimus.
• Wie het laatst lacht, lacht het best.
• Qui tacet consentire videtur.
• Wie zwijgt stemt toe.
• Quidquid id est, timeo Danaos et dona ferentis.
• Hoe het ook zij, ik vrees de Grieken ook al brengen zij geschenken (Vergilius, Aeneïs)
• Quis custodiet ipsos custodes (Juvenalis)
• Wie bewaakt de bewakers?
• Quot capita tot sensus
• Zoveel hoofden zoveel zinnen. (Terentius)
• Quod licet Iovi non licet bovi.
• Wat Jupiter mag, mag een rund nog niet. (letterlijk: Wat is toegestaan aan Jupiter, is nog niet toegestaan aan een rund)
• Betekenis: De een heeft nou eenmaal meer rechten dan de ander.
• R
• Radix malorum est cupiditas.
• Hebzucht is de wortel van alle kwaad.
• Repetitio iuvat.
• Herhalen helpt.
• Requiescat in pace. (RIP)
• Moge hij in vrede rusten.
• Ridentem dicere verum. (Horatius)
• Al lachend spreekt men de waarheid.
• Repetitio mater scientiae est.
• Herhaling is de moeder van de wetenschap.
• S
• Scientia potestas est.
• Kennis is macht.
• Semper fidelis
• letterlijk: Altijd trouw (wordt gebruikt door de Amerikaanse mariniers (Semper Fi) en het Cadettencorps van de Koninklijke Militaire Academie)
• Sic
• Zo staat er woordelijk geschreven. (een correctieaanduiding)
• Sic transit gloria mundi.
• Zo gaat 's werelds glorie ten onder. (Gebruikt als uitroep van wanhoop.)
• Sic vis pacem, para bellum
• Wie vrede wil, moet bereid zijn oorlog te voeren
• Stante pede.
• Op staande voet.
• Status quo.
• De toestand waarin iets zich bevindt of bevond.
• Summa cum laude.
• Met grote onderscheiding.
• Sunt facta verbis difficiliora.
• Daden zijn moeilijker dan woorden.
• T
• Tabula rasa.
• Met een schone lei beginnen, schoon schip maken, onbeschreven blad
• Tempus fugit.
• De tijd vliegt.
• Tene quod bene
• Behoud wat goed is.
• Tot homines, tot sententiae.
• Zoveel mensen, zoveel zinnen.
• U
• Ubi fumus, ibi ignis.
• Waar rook is, is vuur.
• Ubi te Gaius, ibi me Gaia.
• Waar jij Gaius bent, ben ik Gaia.(uitgesproken bij huwelijksceremonie).
• V
• Væ victis.
• Wee de overwonnenen.
• Varietas delectat.
• De afwisseling doet deugd.
• Veni, vidi, vici. (Caesar)
• Ik kwam, ik zag, ik overwon.
• Verba docent, exempla trahunt.
• Woorden geven instructies, voorbeelden leiden.
• Verba volant, scripta manent.
• Woorden vliegen, geschriften blijven.
• Veritas vos liberabit. (nieuwe testament)
• De waarheid zal jullie bevrijden.
• Videre videnda.
• Zien wat gezien moet worden.
• Vincit omnia veritas.
• De waarheid overwint alles.
• Vis unita fortior.
• Een vereende kracht staat sterker.
• Vive ut vivas.
• Leef om te leven.
• Vox populi, vox Dei.
• De stem van het volk is de stem van God.