Napoleon tijdens de veldtocht in Rusland (1812)

De Tien Tijdvakken - Tijd van Burgers en Stoommachines

Napoleon Bonaparte was vooral belangrijk geweest als militair leider van het Franse leger, en is verder bekend door zijn heerschappij als koning in Frankrijk na de Franse revolutie, door zijn veldtocht naar Moskou en door zijn ondergang in Waterloo. Napoleon wordt geboren in 1769. Als hij bijna tien is gaat hij naar de militaire school, ruim vijf jaar later gaat hij naar de militaire school in Parijs. Een jaar later slaagt hij en verlaat hij de school als tweede luitenant. (Oktober 1785). Hij is dan net zestien jaar. Nog niet eens een week later krijgt hij een aanstelling bij het regiment in Valence (Zuid-Frankrijk). Op 22 december 1793 wordt Napoleon brigade-generaal.

Waarom Napoleon de veldtocht naar Rusland plande is niet helemaal duidelijk. Napoleon had namelijk vrede gesloten met Rusland. Om ervoor te zorgen dat Engeland geen oorlog meer kon voeren, moest Napoleon ervoor zorgen dat Engeland niet meer kon handelen met het vasteland van Europa. Napoleon dacht dat hij dat had geregeld, omdat de hele kustlijn tot ver in Rusland in Frans bezit was. Hij maakte alleen de fout om groothertogdom Oldenburg te annexeren waar een familielid van de Russische Tsaar Alexander aan de macht was. Tsaar Alexander was niet erg tevreden met deze actie van Napoleon. De aanleiding is waarschijnlijk dus geweest dat Napoleon wist dat hij niet meer op Rusland kon rekenen, en dat Engeland dus gewoon handel kon voeren met Rusland waardoor het Continentale stelsel van Napoleon (het uitsluiten van Engeland inzake handeldrijven met het vasteland van Europa) zou worden doorbroken. Als dit gebeurde zou Engeland de oorlog met Frankrijk weer kunnen voortzetten.

In juni 1812 was het zo ver, Napoleon ging met een leger richting Rusland. Het leger van Napoleon bestond uit soldaten uit alle veroverde landen: Duitsers, Italianen, Fransen, Walen, Portugezen, Hollanders, Kroaten, Zwitsers en op de flanken Pruisen en Oostenrijkers. Het was zelfs zo dat met de 500.000 soldaten waaruit het leger bestond, de Fransen sterk in de minderheid waren. Het grootste gedeelte bestond uit Duitsers. Napoleon maakte bij aanvang al een fout, door de meest onbetrouwbare manschappen op de flanken te zetten. Bij de opmars ging dat goed, maar bij de terugtocht was dat gevaarlijk voor het leger.

De‘grande armee’ kwam in Rusland al snel in de problemen. De voedselvoorziening werkt niet zo als op het papier beschreven is. De soldaten plunderen land en dorpen, voeren onrijp graan aan hun dieren, waardoor veel slachtoffers vallen, ook onder de soldaten zelf. De voedsel- en drinkwatervoorzieningen worden steeds slechter. De soldaten moeten daardoor vervuild water drinken. De meest vreselijke ziektes breken uit, en na veertien dagen is Napoleon al 135 000 man kwijt, alleen al door ziekte. Als Napoleon met zijn legers bij de eerste grote stad aankomt blijkt dat de Russen de tactiek van de verschroeide aarde toepassen. Dat wil zeggen dat ze zich terug trekken en alles in brand steken of vernielen wat de vijand zou kunnen helpen. Wat veel mensen denken is dat de Russen deze tactiek slim hebben uitgedacht. Maar de waarheid is anders, de Russen wisten dat ze niet tegen dat leger opkonden, en hun restte dus maar een oplossing om te overleven: terugtrekken.

De grootte van zijn eigen leger heeft Napoleon dus de kop gekost. Napoleon wist dat hij voor de winter Rusland uit moest zijn. Desondanks wil hij niet zonder oorlogsbuit terug komen in Frankrijk, dat is vernederend. Op 13 augustus begint het leger te marscheren richting Smolensk, waar twee Russische legers zich hebben opgesteld. De Russen staan op het Franse leger te wachten en een bloederige strijd begint, tot ’s avonds laat. Wanneer Napoleon de volgende dag wil verder vechten zijn de Russen vertrokken, een brandend Smolensk achterlatend. Weer sterven veel soldaten door het drinken van het vervuilde water uit de bronnen van Smolensk.

Napoleon besluit staat ondanks dit alles vast om door te gaan naar Moskou, om een grote overwinning  te behalen. De legers van Napoleon staan al snel in Moskou. Het Russische leger staat klaar, en de zo lang verwachte strijd kan beginnen. De slag om Borodino, het voorstadje van Moskou waar het gevecht zich afspeelde, werd net door de Fransen gewonnen. Op 14 september trekt het leger van Napoleon Moskou binnen, de allerlaatste overwinning van Napoleon. In de stad aangekomen blijkt dat de Russen deze stad intact hebben gelaten. Er zijn zelfs voorraden en paarden, waardoor Napoleon besluit hier nog enige tijd te blijven. Iets wat hij beter niet had kunnen doen. Na vijf weken besluit Napoleon dat het Franse leger weer terug moet naar Frankrijk. Dat had hij vijf weken te laat besloten. De paarden die het leger mee had genomen kunnen niet alle lasten dragen, waardoor ze veel achter moeten laten. De gewonden die hulp nodig hebben worden achtergelaten.

Het oversteken van de Beresina in 1812

Als laatste oorzaak van de ondergang van het Franse leger is daar de snijdende kou. Van de 40.000 man die nog leefden bevroren er elke nacht honderden. Ook jagen de Kozakken de Fransen op. Dan komt het leger bij de Berezina, een nog niet dichtgevroren rivier. Het Franse leger krijgt een probleem, omdat het Russische leger ze al sinds Moskou achtervolgt. Links en rechts naderen ook Russische legers en voor ze ligt een ijskoude rivier. Het Franse leger probeert zo snel mogelijk de rivier over te steken en wie niet over de brug kwam probeerde zwemmend de rivier over te steken, wat nog eens een paar duizend soldaten het leven heeft gekost. Hier besluit Napoleon het leger te verlaten en alleen naar Frankrijk terug te keren. Het leger trekt verder en in Wilna beginnen gevechten tussen de Russen en de Fransen, rond de 10.000 man verlaten Wilna niet meer levend. Ten overvloede breekt er tyfus uit in Wilna, waardoor veel onschuldige burgers ook nog omkomen. De mannen die de stad levend verlaten kan geen leger meer genoemd worden. Als ze in Polen zijn aangekomen denken ze alles gehad te hebben. Maar dan breekt de vlektyfus uit. Honderden soldaten, die alles hadden overleeft, alle ziektes, alle gevechten en de kou, komen hier om. Slechts een paar honderd man komt uiteindelijk in het thuisland aan. De enigen die levend en wel, zonder teveel ziektes en problemen in Frankrijk weer aankwamen, zijn Napoleon en een paar van zijn trouwste medewerkers; op 18 december 1812 eindigde de ramptocht naar Rusland.

Bronnen:
http://mediatheek.thinkquest.nl/~llb136/index.php?main=11&sub=8
http://www.historischhuis.nl/recensies/recensie256.htm http://www.rusnet.nl/nl/encyclo/g/gr_vad_oorlog_1812.shtml