Margaretha van Parma (1522-1586)

De Tien Tijdvakken - Tijd van Ontdekkers en Hervormers

M. Parma in de St. Janskerk te Gouda

Margaretha is vooral bekend geworden als landvoogdes der Nederlanden van 1559 tot 1567, tijdens het uitbreken van de Nederlandse opstand tegen Filips II. Het grootste deel van haar bewogen leven bracht ze door in Italië, waar ze hertogin van Parma en Piacenza was. Als bastaarddochter van keizer Karel V groeide ze op aan hoven in de Nederlanden en Italië. Margaretha keek zeer op tegen haar vader, de keizer, maar zij had weinig contact met hem. In Italië heeft ze hem maar een paar keer zelf gesproken. Hetzelfde geldt voor haar halfbroer koning Filips II, die ze na zijn vertrek uit de Nederlanden in 1559 niet terugzag.  

Margaretha van Parma werd in 1559 door Filips (haar halfbroer) tot landvoogdes over de Nederlanden benoemd. Zij volgde aan het begin van haar taak als langdvoogdes de politiek van Granvelle maar drong in 1563 aan op zijn vertrek. Na zijn vertrek probeerde Margaretha in samenwerking met de hoge adel de vrede te bewaren.  

Margaretha begon haar regering in Nederland in een moeilijke periode, haar tante Maria van Hongarije had met een krachtige hand geregeerd maar Margaretha was een onervaren bestuurster. Ze werd beschreven als stijf, met een sterk mannelijk voorkomen, trots en stands bewust maar ook besluiteloos. Ook nam ze weinig notie van de wereld en de grote politiek om haar heen. De brieven van haar kanselarij werden bijvoorbeeld in vele talen opgesteld, waaronder het Frans, het Spaans en het Nederlands, zelf sprak Margaretha echter nauwelijks Nederlands en het liefst Italiaans.  

Toen Filips II in 1559 naar Spanje ging, liet hij voor Margaretha een instructie achter die haar sterk beperkte in bevoegdheden. Ze kreeg de opdracht geen 'majeure' beslissingen te nemen zonder ruggespraak met Spanje. en zich in haar bestuur te laten leiden door Antoon Perrenot, heer van Granvelle. Deze bisschop van Atrecht, later aartsbisschop van Mechelen en daarmee prelaat van de Nederlanden, overheerste in de eerste jaren van haar regering het beleid.

Granvelle had een slechte band met de hoge Nederlandse adel, van wie Egmond en Oranje de belangrijksten waren. De edelen vonden dat hij te veel invloed had en verdachten hem van politieke beïnvloeding. Margaretha's relatie met Granvelle bekoelde in de loop van de jaren zestig, vooral omdat ze hem verdacht haar dwars te zitten bij het uithuwelijken van Alexander (haar zoon) aan een telg uit de Oostenrijkse keizerlijke tak van de Habsburgers. Haar zoon Alexander werd opgevoed aan het Spaanse hof en kreeg vele contacten met belangrijke staatslieden in het rijk van haar halfbroer. Deze verwikkelingen resulteerden in het begin van het jaar 1564 in de overplaatsing van Granvelle naar Italië met als excuus dat hij naar zijn zieke moeder moest. Margaretha was haar belangrijkste politiek adviseur kwijt en zijn plaats was niet zo eenvoudig opgevuld. Bovendien bleef Filips erop staan dat hij persoonlijk ingrijpende beslissingen zou nemen, ook al liet hij soms maanden niets van zich horen.

Na de Beeldenstorm in 1566 wist Margaretha niet de rust in de Nederlanden te herstellen waardoor Filips II de hertog van Alva stuurde om haar militair bij te staan. Bij Alva's benoeming vroeg Margaretha ontheffing van haar taak en vertrok definitief naar Italië. 

Bronnen:
http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/DVN/lemmata/data/Margaretha%20van%20
www.onsverleden.net/nederlandseopstand/oranjeaanmargaretha.htm
http://dutchrevolt.leidenuniv.nl/Nederlands/jaar%20en%20dag/jaar%20ned%20pol.htm

Weblinks:
http://www.vrtour.nl/stjanskerkgouda/